ENOW

Κακοποίηση. Προφίλ δράστη και θύματος

Νίκης Ρουμπάνη

Μερικοί μύθοι για τα θύματα βίας:

1. Είναι μόνο φτωχιές κι αμόρφωτες γυναίκες, χωρίς επάγγελμα

2. Δεν φεύγουν από κοντά του γιατί κατά βάθος απολαμβάνουν την βία.

3. Φταινε για την βία που υφίστανται

Στην πραγματικότητα είναι γυναίκες όλων των κοινωνικών τάξεων, κάθε μορφωτικού επιπέδου. Είναι γυναίκες λιγότερο ή περισσότερο δυνατές αλλά εξαντλημένες από την καθημερινή προσπάθεια επιβίωσης, σε βάρος της υγείας και της προσωπικής τους ανάπτυξης.

Δεν φεύγουν για πολλούς και διαφορετικούς λόγους, ακόμα κι όταν νοιώθουν να κινδυνεύουν: Μπορεί να φοβούνται την εκδίκηση σε βάρος τους ή σε βάρος των παιδιών, ή να μην έχουν δουλειά, την οποία δύσκολα μπορούν να ψάξουν αν ο δράστης τους το απαγορεύει ή τους έχει απαγορεύσει και τις κοινωνικές σχέσεις, ακόμα και με την οικογένειά τους. Στις εύπορες γυναίκες υπάρχουν κοινωνικοί φραγμοί όπως ο φόβος ότι δεν θα τις πιστεύουν, το αξιοπρεπές επάγγελμα του συζύγου που θα πάθει ζημιά, η απομόνωση από την οικογένεια που παίρνει το μέρος του θύτη, ειδικά αν έχει χρήματα και κοινωνικό κύρος και ψάχνει για φταίξιμο στην γυναίκα, η στάση των μεγαλυτέρων γυναικών που ισχυρίζονται ότι έτσι είναι όλοι οι άνδρες, η έλλειψη χρημάτων σε ρευστό, ακόμα κι όταν υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία πολλά.

Οι γυναίκες έχουν τόσο συνηθίσει να φυλάγονται που ρίχνουν φταίξιμο στον εαυτό τους συχνά για το ότι τον νευρίασαν, χωρίς να συνειδητοποιούν πως θα τον νευρίαζαν έτσι κι αλλιώς κι άλλοι άνθρωποι χωρίς να τους σπάει όλους στο ξύλο όπως νοιώθει ότι δικαιούται να κάνει με την σύντροφό που. Όλοι οι άνθρωποι εκνευρίζονται αλλά αυτό δεν τους κάνει βίαιους.

Μερικοί μύθοι για τον θύτη

1. Είναι κακός άνθρωπος. Μισεί το θύμα

2. Έχει δίκιο κατά βάθος, η γυναίκα του είναι ανυπόφορη.

3. Δεν θα το ξανακάνει

Οι θύτες είναι άτομα πολύ ποικίλα, με πολύ διαφορετικές προσωπικότητες και με κοινό χαρακτηριστικό μόνο το ότι δεν διαχειρίζονται σωστά τον εκνευρισμό τους.

Ο θύτης μπορεί να είναι εμφανώς σκληρός ή αντίθετα να δείχνει πολύ καλός άνθρωπος, εργατικός, με χιούμορ και ταλέντα, να θεωρείται καλός πατέρας και σύζυγος γιατί είναι ήπιων τόνων και δεν χαρτοπαίζει, δεν έχει φιλενάδες, δεν βγαίνει με άλλες παρέες. Είναι συχνά ‘παλαιών αρχών’ και παραδοσιακών αντιλήψεων σε σχέση με τους ρόλους των δύο φύλων. Προσπαθεί βεβαίως να πείσει τους πάντες πως η οργή του είναι σπάνια και δικαιολογημένη, ακόμα κι αν είναι καθημερινή. Συχνά καθώς αυτός είναι ο ισχυρός και η γυναίκα του η φοβισμένη που μιλάει λίγο, γοητεύει και πείθει τους πάντες. Οι βίαιοι άνδρες που έχουν χαρακτήρα ήπιων τόνων γίνονται συχνότερα φονιάδες από αυτούς που φωνάζουν και ξεσπούν. Η γειτονιά μένει συνήθως άναυδη από το γεγονός.

Ο άνδρας θύτης μπορεί να έχει περισσότερο ελκυστική προσωπικότητα. Αυτό δεν του δίνει βέβαια δίκιο αλλά κάνει κάποιους να ψάχνουν το αίτιο στο θύμα. Μια γυναίκα που βασανίζεται δεν είναι γεμάτη αυτοπεποίθηση και ζωντάνια, δεν αναπτύσσει τα ταλέντα της και είναι συχνά μελαγχολική, αφηρημένη κι άυπνη, έχει ψυχοσωματικά συμπτώματα, αργεί στις δουλειές της, σηκώνει γενικά ένα τεράστιο βάρος για να αυτοπροστατεύεται και να προστατεύει τα παιδιά της. Συχνά φωνάζει σε τρίτα άτομα, ή στα παιδιά και αυτή η στάση της επιτείνεται όταν δεν είναι μπροστά ο άνδρας, ή είναι παρών κάποιος που ίσως την προστατέψει, αστυνομικός, πατέρας, αδελφός, κ.λ.π. πράγμα που δημιουργεί εσφαλμένες εντυπώσεις. Ο ίδιος ο δράστης την ταπεινώνει για την κούρασή της, τα παράπονα ή την ατολμία της που ο ίδιος προκαλεί. Πιθανότατα θεωρεί ότι αγαπάει το θύμα και προσπαθεί να την ‘διορθώσει’, και ότι καθώς δουλεύει σκληρά οι απαιτήσεις του είναι ‘λογικές’ και η βία που ασκεί οφείλεται όχι στην δική του ανικανότητα να αυτοελεγχθεί αλλά στο θύμα που όφειλε να κάνει κάτι διαφορετικό. Επί πλέον νοιώθει την γυναίκα και τα παιδιά του ιδιοκτησία του και καθήκον του να τους ‘νουθετεί’.

Σίγουρα θα το ξανακάνει αν δεν συμβεί κάτι καταλυτικό, όπως μια σύλληψη ή να του θυμώσει ένας άντρας που υπολογίζει. Όταν στείλει την γυναίκα του κάποιος στο νοσοκομείο τότε κάποιοι βγαίνουν από την αδράνεια και τον εγκαλούν, κι είναι η ώρα των υποσχέσεων και των συγνώμη. Μόνο που μετά από λίγο ξαναρχίζουν τα ίδια, με το θύμα ακόμα περισσότερο φοβισμένο ή παγιδευμένο. Μόνο η παρέμβαση του νόμου, π.χ. η σύλληψη έστω και για ένα βράδυ, από την αστυνομία, καθώς και η σταθερή στάση του περιβάλλοντος δείχνει να κάνουν τους δράστες να αντιλαμβάνονται ότι σφάλλουν. Ότι και να λένε σαν συγνώμη είναι μόνο και μόνο για να μην φύγει η σύντροφός τους από την οποία έχουν συνήθως ισχυρή εξάρτηση την οποία ίσως αυτή λανθασμένα αντιλαμβάνεται συχνά για αγάπη.

Τους άνδρες, κατά τον καθηγητή Λέμπερτ της οργάνωσης ‘άνδρες κατά της ανδρικής βίας’ στην Γερμανία, μπορεί να τους αλλάξουν μόνο άλλοι άνδρες που τους συμπαραστέκονται για να βελτιωθούν, όπως και τις γυναίκες, άλλες γυναίκες που λειτουργούν σαν μοντέλα εναλλακτικών στάσεων ζωής. Είναι λοιπόν η βία ένα θέμα για συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων που θέλουν να την σταματήσουν και το πρώτο βήμα είναι η πληροφόρηση και η ανάληψη κοινωνικής ευθύνης με άμεση συμπαράσταση στα θύματα κι άμεσο καταλογισμό ευθυνών στους δράστες.